Mùa gặt năm ấy, người đưa thư đến trường Chuông Đồng vào một buổi chiều lộng gió, cưỡi con ngựa lấm bùn đến tận bụng, tay xách một bọc vải dầu buộc chặt.
Ông ta xin nước, uống cạn hai gáo, rồi hỏi: “Cho hỏi cô Minh Châu có ở đây không? Tôi mang thư từ ải bắc, và một bức khác từ học cung phía đông, đi nhờ cùng chuyến. Hai người gửi nhắc đi nhắc lại là phải đưa tận tay.”
Minh Châu đang đứng giữa sân phơi, chỉ cho một nhóm học trò nhỏ cách đo chiều dài bóng cây để tính giờ. Cô lau tay vào vạt áo, bước tới nhận bọc vải. Gói bên ngoài có hai bức thư và một cuộn dày bọc giấy gai, buộc bằng dây gai trắng. Cô không biết vì sao tim mình lại đập nhanh như thế khi nhìn thấy sợi dây ấy.
Đêm đó, sau khi trẻ con đã về hết, cô ngồi dưới hiên, bên cạnh chiếc chuông đồng đang lặng dưới ánh trăng, và mở thư đầu tiên.
Thư của B dài nhất, viết bằng nét chữ nhỏ, ngay ngắn mà cô nhận ra ngay từ dòng đầu. Cậu kể về học cung, nơi người ta tranh luận từ sáng đến đêm về mọi thứ trên đời, từ cách đo lường thuế ruộng đến chuyện trời có xanh vì sao. Cậu đã mười tám tuổi, đã được giao dạy một nhóm học sinh nhỏ hơn, và bài đầu tiên cậu dạy chúng là Ai Có Lợi. Năm ngoái có người gửi tới phòng cậu một bó thẻ chép luật. Con mở ra đọc từng thẻ trước khi nhận, B viết, và trong thẻ thứ bảy có thứ không thuộc về bó ấy. Con trả lại, và ghi vào sổ ngày giờ. Cô đừng lo. Cuối thư cậu viết thêm: Phụng cũng ở đây. Cậu ấy chép sách cho học cung, chữ đẹp hơn con nhiều. Cậu ấy bảo con gửi lời hỏi thăm cô, và nhắn rằng cậu ấy luôn mở ra xem trước. Cha con nói con ho ít hơn rồi.
Cô đọc xong, ngồi im một lúc rồi mới sang bức thư thứ hai. Thư này mỏng, nét chữ vẫn ngay hàng thẳng lối nhưng nặng tay hơn xưa, và cô biết đó là chữ của ai.
Cô, con đã mở cổng đông thật, ở ải Hắc Thủy. Lần này không có mâm cát nào cả. Con không biết nó đúng hay sai. Con viết để cô biết con vẫn đếm.
Dưới cùng không có tên, chỉ có một hình vẽ nhỏ bằng hai nét mực, hình một cái cổng. Cô nhìn nó rất lâu. Rồi cô mở cuộn giấy gai.
Đó là sổ của Tào Thư. Cô bé đã mười bảy tuổi, nay là thư lại giữ sổ quân ở ải bắc. Chữ cô bé giờ nhanh hơn, mạnh hơn, nhưng vẫn nhỏ và ngay hàng thẳng lối như ngày nào. Cô bé gửi cho cô một bản chép tay, kèm lời nhắn: cô giữ giùm em, vì sổ gốc ở ải không an toàn. Minh Châu lật từng trang. Ngày mười chín tháng chín, ở ải Hắc Thủy, cổng đông được mở cho dân thành đi, theo lệnh của người ngồi hàng đầu năm xưa. Ba nghìn một trăm người đi qua. Bốn trăm mười người quay lại cầm giáo vào mùa xuân. Cậu ấy đã tính trước là một nghìn. Cậu ấy sai. Cậu ấy đọc sổ của em và không nói gì suốt ba ngày. Sau đó cậu ấy bảo em thêm vào cột thứ năm một dòng: số người chết vì cái sai của cậu ấy. Em đã ghi.
Bên dưới là bảng kê. Cột thứ nhất, cột thứ hai, cột thứ ba, cột thứ tư, cột thứ năm. Năm cột, đúng như tờ Sổ Một Năm cô vẽ trong một buổi chiều muộn, trên bàn thấp của một lớp học đã xa lắm. Giờ nó đã nằm trong sổ quân của cả một đạo quân biên ải.
Cô lật đến những trang cuối. Tào Thư viết:
Cô ơi, em đang làm một bộ sổ riêng. Tên là Những Người Không Có Tên. Trong đó em ghi dân thường em gặp trên đường: người chở lương, người bán nước, người đào giếng, những đứa trẻ chạy qua cổng đông. Mỗi người một dòng. Em nghĩ sử sách đang bỏ quên họ, và em không muốn bỏ quên thêm ai. Cô gửi em danh sách học trò của trường Chuông Đồng nhé. Em muốn chép vào bộ sổ của em, từng đứa một. Em nhớ cô từng nói: người viết sử có lỗi nếu không ghi. Em đang cố sửa lỗi ấy.
Minh Châu đặt cuộn giấy lên đầu gối. Gió thổi qua hiên, lùa qua chiếc chuông đồng, và nó rung lên rất khẽ, một tiếng ngân mảnh mà cô nghe từ sâu trong lồng ngực.
Cô cố nhớ lại dòng chữ trong sách giáo khoa, dòng chữ cô từng bắt năm mươi học sinh gạch chân. Cô nhớ từng chữ trong đó. Nhưng lần đầu tiên, cô không chắc chúng còn đúng nữa. Có lẽ ở đâu đó, người ta đang đọc một dòng khác. Có lẽ họ cũng đang gạch chân nó, mà không hay biết nó từng có một gương mặt, và gương mặt ấy từng đứng trong một căn phòng gỗ, lật từng quân tre ở cổng đông. Cô không biết. Cô chỉ biết cửa sổ của hệ thống đã đóng, sách giáo khoa nằm ở một nơi cô không thể với tới, và phần còn lại không thuộc về cô nữa.
“Cô ơi.”
Truyện liên quan
Hòa ngồi trên bậc thềm cách đó hai bước, từ lúc nào Minh Châu không rõ. Cô bé đã mười bốn tuổi, cao ngang vai cô, tóc buộc gọn, cuốn sách bọc vải xanh đặt trên đầu gối, ngón tay vẫn kẹp giữa trang đang đọc dở. “Họ là ai ạ?”
“Những học trò đầu tiên của cô.”
“Họ có trong sử sách không?”
Minh Châu nhìn xuống chiếc cổng nhỏ làm bằng hai thanh tre mà cô giữ trong ngăn bàn từ hồi ấy, hôm nay lần đầu tiên đem ra hiên, đặt cạnh cuộn giấy.
“Có hai người, có thể,” cô nói. “Còn người thứ ba thì sách trước kia không ghi.”
“Bây giờ thì sao ạ?”
“Bây giờ có người đang ghi.”
Hòa im lặng, rồi gật đầu, rất chậm, và hỏi tiếp bằng giọng của một đứa trẻ vừa nghĩ ra điều hệ trọng. “Cô sẽ gửi tên chúng em cho chị ấy chứ?”
“Cô sẽ gửi.”
Cô lấy từ trong nhà một cây bút lông, một nghiên mực và một cuộn giấy gai, trải lên bậc thềm dưới ánh trăng. Rồi cô bắt đầu viết. Thạch, con nhà làm ruộng. Hà Kiên, con nhà thợ đồng. Cậu con út nhà Đặng. Từng cái tên một, mỗi tên một dòng, sáu mươi dòng cho sáu mươi đứa trẻ đang ngủ trong những ngôi nhà quanh cánh đồng. Cô viết chậm, đủ để nét chữ ngay hàng thẳng lối, vì cô biết nó sẽ được đọc bởi người nhìn từng nét.
Hòa ngồi cạnh nhìn cô viết, im lặng, mắt không rời đầu bút. Đến khi tên của chính mình hiện lên trên giấy, cô bé đưa tay chạm khẽ vào mép trang, như chạm vào mặt nước.
“Một dòng thôi ạ?” cô bé thì thầm.
“Một dòng cho mỗi người,” Minh Châu nói. “Dù chỉ một dòng.”
Chiếc chuông đồng lại ngân khẽ trong gió. Và cô viết tiếp cho đến khi mực trong nghiên cạn.
Chưa có bình luận cho chương này.