Đầu mùa đông, Quan học đón kỳ thị học thường niên. Hai vị đại nhân của hội đồng học vụ đi từng lớp, xem sổ điểm, xem bài, hỏi vài câu ngẫu nhiên rồi ghi vào biên bản. Phó học chính dặn Minh Châu từ trước: không cần chuẩn bị gì đặc biệt, chỉ cần dạy như mọi ngày. Nhưng sáng hôm đó, từ lúc mở mắt, cô nghe trong bụng một cục nặng như đá.
Vị thứ nhất bước vào, người đẫy đà, mặt tròn, áo quan phục xanh lơ dính một vệt bụi đất màu đỏ ở gấu mà ông chẳng buồn phủi. Ông cười ngay từ cửa, chào cả lớp như chào người quen. Vị thứ hai theo sau, cao và gầy, quan phục xanh sẫm, bước đi nhẹ như không chạm đất, mặt không lộ cảm xúc nào như một tấm mặt nạ gỗ. Phó học chính giới thiệu: Đặng đại nhân và Mạc đại nhân.
Mạc đại nhân không ngồi. Ông đứng ở cuối lớp, hai tay chắp sau lưng, nghe Minh Châu giảng bài Ai Có Lợi. Cô vẫn dạy trọn vẹn, kể cả lúc Tống Hoán lỡ miệng nói bậy một câu khiến cả lớp bật cười. Cô chỉ nhận ra mình nín thở khi ông bước chậm lên phía trước, cầm lấy quyển sổ danh sách trên bàn giáo viên, lật từng trang.
“Mười bảy tên,” ông nói, giọng trầm và phẳng. Ông không nhìn cô, mắt vẫn đặt trên sổ. “Nhưng ta đếm được mười tám nghiên mực.”
Cả lớp im phăng phắc. Ánh mắt ông dời khỏi quyển sổ, chậm rãi quét qua giá thẻ tre cao quá đầu người ở góc phòng, dừng lại ở chiếc bàn thấp nửa trong, nửa ngoài.
Cô bé C đã đứng lên từ lúc nào. Cô bé đứng thẳng, hai tay ôm sổ, mặt trắng bệch, nhưng không lùi một bước nào.
“Đứa trẻ này là ai?”
“Thưa đại nhân.” Minh Châu bước lên, đứng chắn một chút giữa ông và cô bé. “Em là người chép sổ của lớp tôi.”
“Ta hỏi đứa trẻ này là ai.”
Có tiếng chân chạy dồn dập ngoài hành lang, và ông Tào lao vào, quỳ ngay xuống nền ván. Ông chưa kịp nói gì thì Đặng đại nhân thở dài, một tiếng thở dài rất to, như người vừa đoán trước cảnh này.
“Con gái ông giữ thư khố.” Mạc đại nhân nói, không phải hỏi. Ông quay sang cô bé: “Đưa sổ cho ta.”
Cô bé nhìn Minh Châu. Cô gật đầu.
Mạc đại nhân đọc. Ông đọc rất lâu, lật từng trang một, mặt không đổi. Cả lớp nín thở. Ngoài sân gió thổi xào xạc qua cành hòe, và Minh Châu thoáng nghe tim mình đập thành tiếng. Đến một trang giữa quyển sổ, ngón tay ông dừng lại.
“Em Hoán hỏi vì sao người có nhiều bò hơn lại không phải lúc nào cũng thắng ruộng,” ông đọc, chậm rãi. “Cô giáo hẹn mai sẽ trả lời. Ngày hôm sau cô quên mất. Hoán không nhắc. Người chép ghi chú: Chưa trả lời.” Ông ngẩng lên nhìn Minh Châu. “Là thật?”
Cô thấy mặt mình nóng bừng. “Thật. Tôi quên.”
Truyện liên quan
“Chữ rõ.” Ông gập sổ, giọng không đổi. “Câu hỏi ghi đúng. Cả chỗ người dạy sai, người chép cũng không giấu.” Ông đưa sổ trả cô bé, nhưng mắt vẫn đặt vào Minh Châu. “Quan học không nhận nữ. Đó là điều lệ có từ đời trước. Ta không có quyền đặt ngoại lệ một mình, và ta sẽ không làm điều đó.”
Ông Tào rúc đầu xuống nền ván. Minh Châu bước lên.
“Thưa đại nhân, em ấy không đi học, không nhận danh hiệu, không dự thi. Em ấy chép sổ cho lớp, như một người chép sổ.”
“Cô gọi nó thế để lách điều lệ.” Ông nói nhẹ, rất nhẹ, và đó mới là điều khiến cô lạnh sống lưng. “Ta hiểu. Ta không giận. Nhưng điều lệ nào cũng thế, một lần lách thì lần sau có người lách lớn hơn.”
“Mạc huynh.” Đặng đại nhân lên tiếng, vẫn giọng niềm nở nhưng lần này có chút gì đó gắt. “Ông Tào giữ thư khố hai mươi năm, chưa mất một chiếc thẻ. Con bé chép chữ còn rõ hơn nửa số thư lại của ta. Ông định cách chức người như thế vì một cái bàn thấp?”
“Điều ấy không liên quan đến điều lệ.”
“Điều lệ do người đặt.” Đặng đại nhân xoay người, giọng chậm hẳn. “Mạc huynh quên rồi sao? Cha ta nung gạch ngói ở lò phía nam thành. Ta lớn lên với hai tay lấm đất, ngồi học nhờ ngoài hiên nhà thầy đồ. Nếu hồi ấy có điều lệ như ngày nay thì ta chưa chắc ngồi được ở đây.”
Mạc đại nhân im lặng một lúc, không phản bác. Rồi ông quay sang Minh Châu.
“Cô giáo,” ông nói. “Ta không có ý làm khó cô. Ta cũng không bảo điều lệ này đúng. Nhưng nếu cô cho rằng nó sai, hãy trình hội đồng, đứng trước mười vị ngồi đó, nói lý lẽ của mình. Đừng lách nó bằng một quyển sổ ghi chép.” Ông dừng lại. “Điều lệ sai thì sửa được. Điều lệ bị lách thì chỉ mục dần.”
Minh Châu nhìn ông, bối rối. Cô đã chuẩn bị đón một lệnh đuổi, một lời quở, một sự thù địch. Không ai nói với cô rằng sẽ có một người đứng đây, thẳng thắn và giữ lễ đến thế, và chỉ ra cho cô con đường duy nhất để bảo vệ đứa trẻ.
“Còn việc này,” Mạc đại nhân quay sang ông Tào, “đến kỳ họp cuối năm, đứa trẻ ngồi nơi nó đang ngồi, không thi, không nhận danh hiệu. Ông Tào không bị cách chức. Ta nói vậy là để các vị an tâm. Sau đó hội đồng quyết.”
Ông cúi chào Phó học chính, rồi bước ra khỏi lớp, quan phục xanh sẫm khuất sau cánh cửa gỗ. Đặng đại nhân nháy mắt với cả lớp một cái, rất nhanh, rồi theo sau.
Không ai lên tiếng cho đến khi tiếng bước chân đã xa. Ông Tào ngồi bệt xuống nền, hai tay run lẩy bẩy. Cô bé ôm sổ vào ngực, lần đầu tiên bước hẳn ra khỏi chiếc bàn thấp, tới đứng cạnh cha. Tống Hoán thốt lên, hơi thở phào như thổi nến: “Ghê quá.” [Hệ thống: Nhiệm vụ phụ mở khóa: Đề xuất sửa điều lệ Quan học trước hội đồng học vụ. Hạn: cuối năm học. Phần thưởng: Mở khóa: Lớp học mở rộng.]
Minh Châu đọc dòng chữ ấy và hiểu rằng, lần đầu tiên, cô không còn giấu được một điều: nếu muốn đứa trẻ này ngồi giữa lớp chứ không ngồi sau giá sách, cô sẽ phải đứng trước mười vị đại nhân.
Chưa có bình luận cho chương này.