Kỳ họp cuối năm của hội đồng học vụ diễn ra vào buổi chiều, trong một gian phòng nhỏ hơn Minh Châu tưởng, với mười chiếc ghế đặt thành nửa vòng tròn và một chiếc bàn thấp đặt ở giữa dành cho người trình bày. Phó học chính ngồi ở vị trí chủ tọa. Than hồng trong lò cháy lách tách. Không ai uống trà.
Cô đã chuẩn bị ba thứ để mang vào: tờ Sổ Một Năm của buổi thao diễn đặt cạnh tờ sổ cũ; cuốn sổ của C, đã được cô bé đồng ý cho mượn; và một lời đề nghị mà cô đã viết đi viết lại đến ba mươi lần. Bây giờ ngồi trước mười gương mặt, cô thấy mình khô miệng như hồi mới ra trường.
“Tôi xin lập một lớp thử trong một năm,” cô nói. “Ba mươi học trò, mười hai con nhà quan, mười hai con nhà thương nhân, sáu con nhà thường dân. Có cả con trai lẫn con gái. Học cùng chương trình, thi cùng đề với các lớp khác. Cuối năm, hội đồng so sánh kết quả. Nếu kém, hủy. Nếu không kém, tính tiếp.”
Có tiếng sột soạt ống tay áo trong hàng ghế. Một vị đại nhân tuổi cao thở ra, khẽ lắc đầu. Mạc đại nhân đặt hai tay lên đầu gối, ngồi thẳng, rồi nói, không to, không nhỏ, đều như thể ông đã nghĩ trước từng chữ.
“Quan học là nơi đào tạo người ra làm quan. Làm quan là giữ trật tự. Người học phải biết cách ngồi, cách nói, cách đứng cạnh nhau. Nếu cho con nhà thợ rèn ngồi cạnh con quan, thì chúng sẽ học cách đòi những thứ vốn chưa phải của chúng. Ta không nói chúng kém. Ta nói thế là đảo lộn thứ tự.”
“Thưa đại nhân,” Minh Châu đáp. “Tôi xin phép nói về điều tôi đã thấy.”
Cô trải hai tờ sổ ra bàn. Cô kể về thành Thanh Hạc, về mười một lần thất bại của A và một lần thành công. Cô nói rõ rằng bước ngoặt không đến từ sách, cũng không đến từ cô. Nó đến từ một ông già chở lương.
“Mời ông ấy vào,” Phó học chính nói.
Mạc đại nhân liếc ông, nhưng không phản đối. Ông Bành bước vào cùng một cơn gió lạnh, vai khom hơn mọi hôm, tay xoắn vạt áo, đứng im trước mười vị quan. Hiển nhiên lần đầu tiên trong đời ông được gọi vào một căn phòng như thế. Ông cúi chào lung tung, nói lắp bắp một lúc, rồi đột nhiên, giữa chừng, như quên mất mình đang ở đâu, ông kể lại chuyện hai cái thành bằng đúng cách đã kể với A trong sân bếp: mặt đông bỏ ngỏ, dân chạy ra, kho lương còn nguyên; bốn mặt bịt kín, dân nấu da trâu, quân mình chết vì dịch.
Ông dừng lại, thở hổn hển. “Tôi không biết các vị có cần nghe không. Tôi chỉ là đứa chở lương.”
Căn phòng im lặng khá lâu. Một vị đại nhân ngồi cuối hàng, người chưa nói lời nào từ đầu buổi, khẽ hỏi: “Ông vừa nói bao nhiêu năm theo quân?”
“Hai mươi năm, thưa đại nhân.”
“Hai mươi năm,” vị ấy lặp lại. “Và chưa ai trong hội đồng này từng hỏi ông chuyện đó.”
Ông Bành gãi đầu, bối rối, rồi cúi chào và được đưa ra. Minh Châu tiếp lời, nhanh hơn, vì cô sợ sự im lặng sẽ nguội đi.
“Lớp của tôi xuất sắc, tôi biết. Nhưng đó là mười tám đứa con nhà quan, được dạy chữ từ lên năm. Chúng có thể giải bài toán của chính chúng. Còn điều chúng chưa biết, tức là ông Bành biết, là người thợ biết, là nông dân biết. Một lớp học chỉ có những người lớn lên ở cùng một phía của cái bàn thì giỏi đến đâu cũng chỉ trả lời được một phía.” Cô dừng lại. “Tôi xin một năm. Nếu thất bại, tôi chịu trách nhiệm.”
Truyện liên quan
“Chịu bằng gì?” Mạc đại nhân hỏi.
“Bằng danh phận của tôi.”
Ông nhìn cô rất lâu. Đặng đại nhân, người nãy giờ chỉ gõ nhè nhẹ lên tay vịn ghế, cuối cùng lên tiếng. “Mạc huynh. Hai mươi năm trước, nếu Quan học có lớp này, chúng ta đã có thêm mười người biết nung gạch trong hội đồng này.” Ông cười nhẹ. “Có lẽ chúng ta đã có mái nhà tốt hơn.”
Mạc đại nhân không cười. Nhưng ông cũng không phản bác.
Phó học chính gõ nhẹ lên mặt bàn. “Biểu quyết điều khoản lập lớp thử. Ai đồng ý?”
Sáu bàn tay giơ lên. Minh Châu đếm, mắt mờ đi, nghe tim đập thành tiếng. Sáu thuận, bốn chống. Mạc đại nhân là một trong bốn người không giơ tay, nhưng ông không có vẻ bực bội, chỉ có vẻ của người vừa nghe kết quả của một phép tính mà ông đã đoán trước.
“Điều khoản con gái,” ông nói, “xin tách ra biểu quyết.”
Lần này, năm tay giơ lên, và năm tay không. Cả phòng im lặng. Phó học chính nhìn chằm chằm vào tờ giấy trước mặt, rất lâu. Rồi ông chầm chậm giơ tay phải lên lần nữa, bàn tay gầy gò, run nhẹ.
“Theo thể lệ, khi số phiếu ngang nhau, chủ tọa có thêm một phiếu quyết. Ta bỏ phiếu thuận. Sáu đối năm.” Giọng ông mệt mỏi và bình thản. “Điều khoản thông qua.”
Căn phòng thở ra. Mạc đại nhân gật đầu một cái, chậm rãi. “Ta tôn trọng thể thức.” Ông ngừng một nhịp, rồi nói tiếp, giọng đều như cũ. “Tuy nhiên, theo điều lệ, học trò khi nhập lớp bậc đầu phải từ tám đến mười tuổi. Điều khoản này áp dụng cho khóa nhập học sau, không hồi tố.”
Minh Châu đứng im. Cô hiểu ngay: cô bé giữ thư khố đã mười một tuổi.
“Đúng thể thức.” Cô nghe giọng mình nói, khô khốc.
“Ta bỏ phiếu chống,” Mạc đại nhân nói, ngẩng nhìn cô. “Nhưng ta sẽ thi hành đúng nghị quyết. Một năm. Ta sẽ đọc sổ.” [Hệ thống: Nhiệm vụ phụ hoàn thành: Đề xuất sửa điều lệ Quan học. +80 EXP. Mở khóa: Lớp học mở rộng. Tiến trình tổng thể: 38%.]
Khi ra khỏi phòng họp, cô thấy ông Tào đứng ở hành lang, mặt xanh xám, hai tay nắm chặt. Phía sau ông, cô bé đứng thẳng, ôm quyển sổ. Họ không hỏi gì. Cô bé chỉ nhìn cô, một cái nhìn ngắn và dài hơn cô tưởng, rồi cúi đầu chào. Minh Châu muốn nói điều gì đó, nhưng lần đầu tiên từ lúc đến đây, cô không tìm được lời nào đủ nhỏ để đặt vào khoảng trống ấy.
Chưa có bình luận cho chương này.