Sáng hôm sau Minh Châu đến lớp sớm hơn giờ học nửa canh giờ, và gặp một người đang đứng chờ ở sân.
Ông tuổi ngoài năm mươi, vai hơi chùng, tay áo dính vết mực cũ, dáng người gầy gò của kẻ đã cúi đầu trên sổ sách quá nhiều năm. Ông tự giới thiệu là Phó học chính, người coi việc học vụ của Quan học, và nói luôn như thể sợ mất thì giờ.
“Ba tiên sinh trước ở lớp này được bốn ngày, mười hai ngày và hai mươi ngày. Cô là người thứ tư.” Ông nhìn cô, không hỏi một chữ nào về xuất thân của cô, như thể chuyện đó ông đã quyết định không hỏi từ lâu. “Lớp này không khó vì dốt. Mười tám đứa đều là con quan, con tướng, đứa nào cũng được dạy chữ từ khi lên năm. Chúng khó vì chúng đoán được tiên sinh nào chỉ đọc lại sách.”
“Nếu tôi cũng chỉ đọc lại sách thì sao?”
“Thì chúng sẽ đoán ra trong ba ngày.” Ông mỉm cười, nụ cười chậm và mỏi. “Hội đồng học vụ không ưa chuyện hỏi nhiều, cô giáo ạ. Nhưng tôi cho cô đến hết kỳ đầu. Cô định làm gì khác?”
Cô nghĩ một lúc. “Cho chúng hỏi.”
Ông gật đầu, như người vừa nghe một cái giá chấp nhận được, rồi quay đi.
Buổi học thứ hai, Minh Châu không dạy sự kiện nào. Chín năm trước, khi mới ra trường, cô cũng từng nghĩ dạy sử là dạy năm tháng, tên người và tên trận, cho đến khi một học sinh thuộc làu mười hai nguyên nhân của một cuộc chiến mà không trả lời nổi câu hỏi đơn giản nhất: vậy tại sao hôm đó họ lại đánh? Kiến thức chết là loại kiến thức như thế, thuộc rất kỹ mà chẳng dùng được vào việc gì.
“Câu hỏi đầu tiên,” cô nói. “Hai nhà tranh nhau một mảnh ruộng, cùng nói mảnh ruộng là của mình. Ai sẽ thắng?”
“Nhà nào có nhiều bò hơn ạ!” Tống Hoán đáp liền, và nhận về một trận cười.
“Nhà nào có người chống lưng,” một cậu bé ngồi hàng giữa nói, giọng điềm đạm của đứa trẻ đã nghe người lớn bàn chuyện này nhiều lần. Cậu ta tên Lương Phụng, con trai Tướng quốc, áo lụa thêu chỉ bạc. “Có người trong quan phủ thì ruộng nào cũng thành của mình.”
“Cũng là một câu trả lời.” Minh Châu gật đầu. “Còn ai khác?”
“Người nào có khế ước ghi rõ biên giới,” cậu bé gầy ở cuối lớp nói, giọng khàn khàn vì ho. Cậu viết chậm nhưng viết gọn, và cô để ý thấy cậu là đứa duy nhất đang chép lại câu hỏi vào thẻ tre trước khi trả lời. “Nhưng khế ước chỉ có ích khi có người đủ mạnh để buộc kẻ khác tôn trọng nó.”
“Vậy rốt cuộc là mạnh, hay là có luật?”
Lớp học im lặng. Đúng loại im lặng cô muốn, loại của những cái đầu đang nghĩ, không phải của những cái đầu không biết trả lời. Cậu bé hàng đầu, cậu bé có đôi mắt sắc, khẽ nhíu mày. Khi cậu cất tiếng, giọng vẫn đều đều như đang đọc một bản quân lệnh.
Truyện liên quan
“Còn tùy bối cảnh. Nơi nào có luật và luật được giữ, thì người có lý thắng. Nơi nào không có luật, thì người có quân thắng.”
“Đúng.” Minh Châu nhìn cậu. “Nhưng còn một điều nữa. Người thắng trong ngắn hạn, không phải lúc nào cũng là người thắng lâu dài. Vì sao?”
Câu hỏi ấy mở ra một cuộc tranh luận kéo dài hai canh giờ. Nắng dịch từ chân bàn lên mép chiếu, rồi đổ xuống nền ván, mà không ai nhận ra trời đã sang trưa. Tống Hoán nói người cướp ruộng thì bị hàng xóm ghét. Lương Phụng nói kẻ thắng nhờ quan phủ thì quan phủ đổi người là thua. Cậu bé gầy ho đến hai lần, vẫn kiên quyết nói nốt ý của mình, rằng ruộng thì người ta cày hằng năm, ai bị cướp một lần sẽ nhớ cả đời, và nhớ đủ lâu thì nhớ cả đến đời con cháu. [+5 EXP: Học trò đặt câu hỏi độc lập. Phương pháp dạy học hiệu quả được ghi nhận.]
Cô đọc dòng thông báo trong đầu và gật nhẹ. Dạy cách nghĩ trước, dạy điều cần nghĩ sau, đó là điều duy nhất cô tin chắc về nghề này, và hóa ra nó chạy tốt cả ở một nơi cách quê nhà hai nghìn năm.
Cô gọi cậu bé mắt sắc là A trong đầu.
Đó không hẳn là quyết định, mà là phản xạ tự vệ. Tên của người ấy, cái tên in đậm trong sách giáo khoa, gắn liền với những gì cô biết về mười lăm, hai mươi năm tới. Còn tên của cậu bé này ở hiện tại lại gắn với một đứa trẻ mười tuổi đang ngồi thẳng lưng, tay cầm bút lông, đặt câu hỏi hay nhất lớp. Nếu gọi bằng tên thứ nhất, cô sợ mình sẽ bắt đầu dạy một bức tượng. Gọi nó là A, cô còn nhớ được đó là một đứa trẻ.
Ba ngày quan sát cho cô biết A đặt những câu hỏi mà phần lớn người lớn không đặt, những câu về cấu trúc quyền lực và hậu quả dài hạn. Cha của A là tướng quân, từ bé nó đã lớn lên giữa những bữa cơm bàn chuyện đánh trận, thiên tài bẩm sinh hay môi trường gia đình, cô không phân biệt được. Điều cô biết là cách dạy của mình hợp với cách A học, và cô không muốn thừa nhận nỗi lo sau đó: một người học nhanh như thế, nếu học sai điều, sẽ đi sai nhanh hơn người khác. [+8 EXP: Buổi học thứ hai. Tất cả học trò tham gia thảo luận. Phương pháp dạy học được xác nhận hiệu quả.]
Chiều muộn, khi lớp đã về hết, A quay lại cửa. Cậu không bước vào, chỉ đứng đó, tay nắm chặt cuộn thẻ tre.
“Cô,” cậu nói. “Người thắng ngắn hạn mà thua dài hạn, trong sử có không?”
“Có rất nhiều.”
“Cô kể cho em nghe một người.”
Minh Châu mở miệng, rồi khép lại. Cô biết ít nhất một người khớp đúng với câu hỏi ấy, và người đó đang đứng trước mặt cô, cao chưa tới vai cô.
“Ngày mai,” cô nói. “Cô còn phải chuẩn bị.”
A nhìn cô thêm một nhịp, như thể biết đó là lời hoãn, rồi cúi đầu chào và đi. Cô nghe tiếng chân cậu xa dần trên hành lang ván, đều đặn, không vội vàng, và đứng lặng giữa gian phòng lúc ấy chỉ còn mùi gỗ và nắng đã nhạt.
Chưa có bình luận cho chương này.