Ba hôm sau, khi tiếng cười cuối cùng của lớp tan khỏi hành lang, Minh Châu nghe tiếng chân rất nhẹ sau lưng mình.
Cô đang viết bài cho ngày mai lên tấm bảng gỗ bằng cây bút lông chấm nước vôi. Quay lại, cô thấy một cô bé đứng cách mình chừng ba bước, tay ôm khư khư một cuốn sổ khâu bằng chỉ gai. Cô bé nhỏ hơn cô tưởng, mặc chiếc áo con trai rộng thùng thình xắn ống tay, tóc cắt ngang vai và búi gọn như một tiểu đồng. Hai bàn tay lấm mực đến tận cổ tay. Còn đôi mắt thì cô đã nhận ra từ ngày đầu, đôi mắt thứ mười tám sau giá thẻ tre, bây giờ nhìn thẳng vào cô, vừa bướng bỉnh vừa sợ sệt.
“Cô,” cô bé nói nhỏ, gần như thì thầm. “Em muốn hỏi cô một chuyện. Không phải chuyện bài học.”
“Em cứ hỏi.”
“Trong lịch sử…” Cô bé nuốt khan. “Có người đàn bà nào được ghi vào sách không ạ?”
Câu hỏi làm Minh Châu dừng tay. Cô là giáo viên Lịch sử, và cô biết đáp án. Có, nhưng ít, và phần lớn được ghi vì họ là mẹ, là vợ, là con gái của một người đàn ông quyền lực, hiếm khi vì chính việc họ làm. Cô từng dạy điều đó cho học sinh bằng một câu rất trơn tru.
“Có,” cô nói. “Nhưng ít hơn rất nhiều so với những người xứng đáng được ghi.”
“Vì họ không làm được, hay vì không ai ghi lại?”
Minh Châu nhìn đứa trẻ trước mặt, mười tuổi, vừa đặt đúng câu hỏi hay nhất mà một người nghiên cứu lịch sử có thể đặt ra.
“Vì không ai ghi lại,” cô nói thật. “Đó là lỗi của người viết sử, không phải lỗi của những người không được ghi.”
Cô bé gật đầu, chậm, mắt nhìn xuống cuốn sổ.
“Em sẽ ghi lại,” cô bé nói. Đó không phải một lời tuyên bố lớn, chỉ là lời của một đứa trẻ mười tuổi nói thật. [+20 EXP: Học trò đặt ra mục tiêu tự thân. Đây là kết quả giáo dục thật sự.]
Dòng chữ vừa hiện thì cánh cửa lớp bật mở. Một người đàn ông trung niên gần như lao vào, tóc búi vội, ống tay áo xắn lên còn dính bụi thẻ tre, thở dốc như vừa chạy từ đầu bên kia thư khố. Ông liếc cô bé, rồi quỳ xuống ngay giữa nền ván.
“Tiên sinh, xin tiên sinh tha cho. Con bé…” Giọng ông nghẹn lại. “Tôi là Tào, người giữ thư khố. Nó là con gái tôi. Mẹ nó mất sớm, tôi không có ai để gửi nó, nên cho nó ngồi trong thư khố. Quan học không nhận con gái, tôi biết. Nhưng điều lệ không cấm một đứa trẻ ngồi trong thư khố, và thư khố thì… thì lại nằm sát phòng học.” Ông cúi thấp hơn. “Nó còn chưa có tên ghi vào sổ nào, tiên sinh ạ. Mười tuổi rồi mà chưa có.”
Minh Châu đỡ ông đứng dậy. Bàn tay ông lạnh ngắt. “Ông Tào, tôi không có ý gì cả.”
“Chữ nó học lỏm của tôi, rồi đọc thêm trong sách của Quan học. Tôi không dạy.” Ông nói vội. “Nó chỉ ngồi nghe tiên sinh giảng, vì tiên sinh giảng hay.”
“Tôi biết. Suốt ba tuần nay tôi biết.”
Ông Tào ngẩng lên, mặt xám đi.
Truyện liên quan
“Tôi là giáo viên của mọi đứa trẻ ngồi trong phòng này,” cô nói chậm rãi. “Còn thư khố có nằm trong phòng này hay không là chuyện để các vị quan đo đếm. Tôi sẽ không nói với ai.”
Ông Tào định quỳ xuống lần nữa, nhưng cô kịp giữ ông lại.
Cô bé đứng nhìn cha, rồi bước lên một bước, chìa cuốn sổ ra. “Cô xem đi ạ.”
Minh Châu mở trang đầu. Chữ nhỏ, đều, rất ngay ngắn, viết bằng thứ mực đã pha loãng để dùng cho tiết kiệm. Ngày thứ nhất: Cô giáo hỏi vì sao người ta đánh nhau giành một cái thành. Em Hoán hỏi cô có ăn thịt không, cô cười. Ngày thứ hai: Hai nhà tranh một mảnh ruộng, ai thắng? Ngày thứ ba: Chuyện vị công tước đốt ruộng láng giềng. Cậu bé ngồi hàng đầu hỏi, ông ấy không biết sao? Cô nói ông ấy biết, chỉ không tính nó vào sổ. Ở lề trang, bằng nét bút nhỏ hơn nữa, cô bé đã thêm câu hỏi của riêng mình: Sổ của ai? Sổ nào mới là sổ đúng?
Đến cả hôm cô nói giếng sẽ cạn sau mười ngày, cô bé cũng chép lại, kèm một dấu nhỏ bên cạnh: Hỏi cha xem giếng ở thành đông có thông với sông không.
Minh Châu lật thêm vài trang rồi gập sổ lại. Cổ họng cô hơi khô.
“Em chép từ bao giờ?”
“Từ hôm cô đến.”
“Có ai bảo em phải chép không?”
“Không ạ.” Cô bé nói. “Cô nói câu hỏi đúng mở ra câu trả lời đúng. Em muốn giữ lại các câu hỏi.”
Minh Châu nhớ tới những tối cô ngồi chấm bài ở phòng giáo viên cũ, cầm xấp bài làm với những dòng chép y nguyên giáo án, chép cho xong, chép để qua kỳ thi. Cô đã quên mất rằng còn một thứ khác tồn tại. Một đứa trẻ chép không phải vì sẽ thi, không phải vì được điểm, mà vì nó chợt nhận ra mình là một phần của câu chuyện đang diễn ra. Khoảnh khắc ấy không giáo trình nào lập kế hoạch sẵn được. Chín năm đứng lớp, cô đã gặp nó chưa tới năm lần, và mỗi lần đều quên cả cách đáp lại.
Cô không hỏi cô bé sẽ ghi lại cái gì, hay ghi lại như thế nào. Một lời nói nhỏ của đứa trẻ mười tuổi không cần người lớn phân tích ngay. Hạt giống cần đất, không cần ai giải thích nó sẽ thành cây gì.
Cô chỉ nói: “Mai cô sẽ kê thêm một cái bàn thấp ở mép giá thẻ tre. Nửa trong, nửa ngoài. Em ngồi đó chép cho tiện.”
Cô bé nhìn cha. Ông Tào gật đầu, môi mấp máy mà không thành tiếng.
“Cảm ơn cô.” Cô bé cúi chào rất sâu, đến mức cuốn sổ suýt tuột khỏi tay. Khi đã ra tới cửa, cô bé ngoảnh lại, nói một câu cuối rất khẽ, như sợ làm rơi nó: “Cô nhớ cho em hỏi tiếp nhé.”
“Nhớ,” Minh Châu đáp.
Hai cha con đi rồi, cô đứng im giữa lớp học trống, nghe mùi nước vôi mới trên bảng gỗ. Cô lau nốt tấm bảng, thu dọn thẻ tre, rồi ngồi xuống chuẩn bị bài cho ngày mai. Ngày mai có thể là một ngày bình thường, hoặc có thể là ngày có thêm một khoảnh khắc như hôm nay.
Cô không biết trước. Nhưng cô nhận ra đã nhiều năm mình thôi chờ những khoảnh khắc ấy, và buổi tối hôm đó, khi thổi tắt đèn, cô lại đang chờ.
Chưa có bình luận cho chương này.