Cuối mùa hạ, Minh Châu dạy lớp một bài học mà cô tự đặt tên là Ai Có Lợi.
Cô kể một câu chuyện ngắn: một kho hàng của thương nhân họ Vương cháy trong đêm, đúng ba ngày trước hạn trả nợ cho một chủ nợ lớn. Rồi cô hỏi: ai có lợi nhất khi kho cháy? Cả lớp lao vào tranh cãi. Tống Hoán đoán là chính chủ kho, vì hết hàng thì hết nợ. Lương Phụng cho là chủ nợ, vì kho cháy thì ông ta đòi được nhà cửa. A thì nói hai người đó đều không phải: “Nếu người ta nghi cả hai, thì kẻ có lợi thật sự là kẻ được người ta bỏ quên.”
Nhưng người khiến cô dừng lại là cậu bé gầy ngồi cuối lớp, B. Cậu hỏi: “Cô ơi, hôm đó có gió không ạ? Và kho nằm cạnh kho của ai?” Cậu đặt những câu hỏi ấy như đang mở một khóa, từng nấc một, mỗi nấc nhẹ nhàng, không vội. Cô dần nhận ra B hơn hẳn cả lớp ở một điều: cậu không tìm đáp án, cậu tìm xem ai muốn câu chuyện kết thúc thế nào.
“Em tính ra rồi,” cậu nói cuối giờ, giọng khàn khàn. “Kẻ có lợi nhất là chủ kho bên cạnh, người được mua lại đất với giá rẻ. Nhưng em chưa biết nên hỏi ai nữa.”
“Em nghĩ cách hỏi ai là bước khó nhất,” cô đáp. “Giỏi lắm.” [+8 EXP: Học trò B phân tích tình huống bằng câu hỏi thay vì kết luận.]
Lớp tan, tiếng guốc gỗ rộn ràng trên hành lang. Minh Châu cúi xuống thu thẻ tre thì thấy B vẫn ngồi nguyên chỗ cũ, hai tay đặt trên một bọc vải nhỏ, mặt nhợt hơn thường lệ. Cậu đợi đến khi chỉ còn hai người.
“Cô,” cậu nói. “Em muốn cô xem một thứ. Em chưa biết nên nói với ai.”
Cậu mở bọc vải. Bên trong là một bó thẻ tre cũ, được buộc bằng dây gai trắng. Cậu giải thích, giọng đều đều như đang kể chuyện của người khác. Hôm qua Lương Phụng đến tìm cậu, bảo cha cậu ta vừa chép được một bản luật cổ của nước láng giềng. Phụng nhớ cậu từng viết trên mảnh thẻ rằng muốn so sánh luật các nước, nên tặng bó thẻ này để cậu tham khảo. Cậu đã mừng đến mức suốt tối ngồi đọc dưới ngọn đèn nhỏ.
“Đến thẻ thứ mười hai,” B nói, “em thấy cái này.”
Cậu rút ra một thẻ nằm giữa bó, ngắn hơn những thẻ khác, màu tre sáng hơn. Minh Châu đọc. Chữ viết gọn, mạnh, từng nét dứt khoát, ghi: Đến kỳ trăng khuyết tháng sau, cửa tây sẽ mở, như đã hẹn. Không có tên người gửi, không có tên người nhận, chỉ có con dấu nhỏ ở góc, một con dấu vuông mà cô nhìn mãi không hiểu.
“Đây là chữ của cha em.” B nuốt khan. “Hoặc trông rất giống chữ của cha em. Nét cuối của chữ cửa, cha em vẫn hay hất lên như thế.”
“Nhưng?”
“Nhưng cha em không bao giờ viết thư kiểu này.” Cậu bé nói, và lần đầu tiên giọng cậu hơi run. “Cha em viết tên người nhận trước, ngày tháng sau, em chưa từng thấy cha viết ngược. Dây buộc thẻ cũng còn trắng, mà thẻ thì ngả vàng đã lâu. Có người đã tháo bó cũ ra, nhét thẻ này vào rồi buộc lại. Còn con dấu này em chưa thấy trong nhà bao giờ.”
Minh Châu nhìn bó thẻ, rồi nhìn cậu bé. Ở trường cũ, cô từng dạy phân tích sử liệu bằng đúng những điều này, hỏi học sinh nét chữ, chất liệu, nơi chốn nào không khớp. Chưa bao giờ cô ngờ có ngày một đứa trẻ mười một tuổi, ốm yếu, vừa ho vừa nói, lại làm điều đó ngay trước mặt cô, và với nguy cơ lớn hơn nhiều so với một bài kiểm tra. [Hệ thống: Cảnh báo. Sự kiện chính trị liên quan học trò B đang hình thành. Mức nguy cơ: Trung bình.]
“Cha em là quan văn trong triều,” B nói tiếp. “Nhà em và nhà Tướng quốc không hợp. Em nghe cha nói chuyện với khách vài lần. Nếu bó thẻ này nằm trong bàn em, hoặc trong nhà em…” Cậu bỏ lửng. Cậu không cần nói hết.
Minh Châu đặt thẻ xuống bàn, từ tốn như đặt một vật có thể vỡ. Cô muốn ôm cậu bé, muốn chạy thẳng đến Phó học chính, muốn làm đủ mọi việc mà một người trưởng thành thường làm. Nhưng cô cũng biết một điều: cô không hiểu triều đình này. Cô là người lạ, không có chỗ dựa, và nếu cô lỡ tay đưa thẻ này lên sai người, nó có thể thành chứng cứ chống lại chính đứa trẻ cô muốn bảo vệ.
Truyện liên quan
“Cô không biết gì về triều đình của các em,” cô nói thật. “Cô chỉ biết một điều: thẻ này chưa hại ai khi nó còn nằm trong tay em. Nên bây giờ chưa ai có quyền quyết định thay em.”
“Nhưng em phải làm gì?”
“Em hãy tự hỏi những câu hỏi em vừa hỏi trong bài. Ai có lợi nếu thẻ này nằm trong nhà em?”
B im lặng rất lâu. Cậu nhìn xuống bó thẻ, rồi nhìn ra cửa sổ. Ngoài sân, bóng nắng cuối ngày đã nghiêng, đám trẻ còn nấn ná chơi thảy cầu. Minh Châu thấy cậu dõi theo một bóng người trong đó, một cậu bé áo lụa thêu chỉ bạc, đang cười toe toét khi Tống Hoán ném cầu trượt tay.
“Người đem bó thẻ này tới,” B nói nhỏ, “và cha của người ấy.”
Cậu không nói tên. Cậu chỉ nhìn ra sân, đứa trẻ duy nhất từng tặng cậu một món quà, và Minh Châu thấy cậu bé vừa đánh mất một người bạn mà trước đó cậu chưa kịp hiểu mình có.
“Em chưa chắc,” cậu nói sau cùng, như tự trấn an. “Có thể cậu ấy không biết trong bó có thẻ này.”
“Có thể,” cô gật đầu. “Vậy em sẽ cần tìm cách biết, mà không làm hại cậu ấy nếu cậu ấy vô tội, và không để mình bị hại nếu cậu ấy có tội.”
“Cái đó khó quá cô ạ.”
“Phải. Nên cô sẽ không bảo em làm gì. Em cứ nghĩ ba cách, và với mỗi cách, em ghi ra cái giá. Mai cô sẽ nghe.”
B gật đầu, gói bó thẻ lại cẩn thận như gói một con vật nhỏ, nhét vào tay áo, ho hai tiếng rồi đứng dậy. Ra tới cửa, cậu quay lại hỏi một câu khiến cô nhớ mãi.
“Cô ơi, trong sử sách, những người như cha em, có ai tránh được không?”
Cô mở miệng định nói, rồi nhận ra mình đang nhìn vào một câu hỏi mà cô có đáp án thật, và đáp án ấy không phải thứ có thể nói với một đứa trẻ mười một tuổi.
“Cô không biết,” cô nói. “Nhưng cô biết những người tránh được thường là những người sớm nhận ra.”
B gật đầu, rồi đi. Minh Châu đứng lặng ở khung cửa, nhìn bóng cậu bé nhỏ xíu men theo hành lang, và cầu mong, lần đầu tiên từ khi đến đây, rằng sử sách của cô là sai.
Chưa có bình luận cho chương này.